Dini Meseleler

SAHUR, TEHECCÜD FIRSATIDIR

Ramazan ayının en önemli özelliklerinden birisi de bizlere sayısız fırsatlar sunmasıdır. Bu fırsatların başında sahura kalkmakla birlikte teheccüt namazı alışkanlığının kazanılması gelmektedir.

Teheccüt namazı ne yazık ki birçok müslümanın ihmal ettiği çok önemli bir ibadettir. Hatta toplum arasında teheccüt namazına kalkmanın faziletinden bahsettiğimiz zaman aldığımız cevap daha fazla düşündürücüdür: “Hocam biz hele sabah namazına kalkalım, sıra teheccüt namazına da gelir.”

Ramazan ayında sahur vesilesiyle madden ve manen besleniyoruz. Bir ay boyunca midemiz için gece kalkıyoruz. Bunu fırsat bilip kalbimizi ve ruhumuzu da doyurmak için teheccüt namazını kılalım. Böylece diğer aylarda da gece teheccüde kalkma disiplinine kavuşmuş oluruz.

Gece vaktinin değerlendirilmesinde mühim bir husus olan teheccüt üzerinde özel olarak durmak gerekiyor. Çünkü dinin bu emri, bugün neredeyse unutulacak derecede çoğunluğun hayatından çıkmış durumdadır. Halbuki, İslâm medeniyetinin parlama dönemlerini hazırlayan büyük medeniyet ustalarının hayatında gece kalkışı mühim yer tutmakta, onların verimli ve başarılı olmalarının sebeplerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır.

Ebû Hureyre (R.A.) den rivayete göre Hz.Peygamber (S.A.V.) Efendimize; farz namazdan sonra hangi namazın ve Ramazan ayı orucundan sonra hangi orucun daha faziletli olduğu soruldu da, Hz.Peygamber (S.A.V.) Efendimiz:

“Farz namazdan sonra en faziletli namaz: Gece yarısı kılınan (teheccüd) namazıdır. Ramazan ayından sonra en faziletli oruç: AL-LAH Teâlâ'nın ayı olan Muharremde tutulan oruçtur.”[1] buyurdular.

İbadetlerin ve diğer işlerin değeri, insana verdikleri zahmetle ölçülür. Zor ve sıkıntılı ibadetler şüphesiz daha sevaptır. İnsanların çoğunun tatlı bir uykuya daldığı sırada istirahatını ve uykusunu feda edip ALLAH'ı anmak üzere yatağını terk etmek kolay bir iş, az bir yiğitlik değildir.

Teheccüt namazına değer kazandıran bir diğer husus da, bu vakitte kılınan namazın riya ve gösterişten tamamen uzak olması, ihlâsla ve gönül huzuruyla ibadet etmeye elverişli bulunmasıdır. İşte Teheccüt namazını böylesine değerli kılan, diğer vakitlerden farklı bu özellikleridir, Hatta Teheccüt namazının, farz namazlardan önce veya sonra kılınan ve revâtip diye anılan sünnet namazlarından bile faziletli olduğu kabul edilmektedir. Teheccüt namazının fazileti, meşakkat, yorgunluk, riya ve gösterişten uzaklık gibi özelliklerinden ileri gelmektedir. Ayrıca Teheccüt namazı, Hz. Peygamber (S.A.V.)in bütün hayatı boyunca sürekli kıldığı bir namazdır. Bu sebeple de sünnetlerin en faziletlisi, Hz. Peygamber (S.A.V.)in bu sünnetidir. Cenab-ı Hak, bu hadis-i şerifler gereğince amel edebilmeyi cümlemize nasip eylesin. Âmin.

Teheccüt Namazı Nedir?

Teheccüd sözlükte, uyumak ve uyanmak manasında olup, zıt anlamlı kelimelerdendir. Daha sonra gece uyanıp namaz kılan kimseye, bu kökten türetilmiş "hecûd" denilmiş ve böylece teheccüd, terim olarak namaz ve Allah'ı zikir için gece uyanmak manasında kullanılmıştır.

Yatsı namazından sonra daha uyumadan veya bir miktar uyuduktan sonra kılınacak nafile bir namaza “Salât-ı leyl- Gece namazı” denir ki, sevabı pek çoktur. Bir miktar uyuduktan sonra kalkılıp kılınırsa “Teheccüt” adını alır.

Teheccüt Namazının Hükmü

Kuran-ı Kerim’de Peygember Efendimize hitaben:

“Gecenin bir kısmında uyanarak, sana mahsus bir nafile olmak üzere namaz kıl. (Böylece) Rabbinin, seni, övgüye değer bir makama göndereceği umulur.”[2] buyrulmaktadır.

Buna göre teheccüt namazı Efendimiz (S.A.V.) için farz, biz ümmeti içinse müstehaptır.

Teheccüt Namazının Fazileti

Teheccüd namazı çok faziletli bir namazdır. Kur'an-ı Kerim ve hadis-i şeriflerde teheccüd namazı kılmaya teşvik edilmiş ve bu namazı kılanlar övülmüştür. Yüce Rabbimiz geceleyin kalkıp teheccüd namazı kılanlar hakkında şöyle buyurur:

“Onların yanları yataklarından uzaklaşır (teheccüd namazı kılmak için yataklarından kalkarlar), korkarak ve umarak Rablerine dua ederler ve kendilerine verdiğimiz rızıktan (hayır için) harcarlar. Yaptıklarına karşılık olarak onlar için gözlerini aydınlatıcı ne güzel (nimetlerin) saklandığını hiç kimse bilmez.”[3]

Hz.Bilal (R.A.)’dan rivayete göre Hz.Peygamber (S.A.V.) Efendimiz:

“Size geceleyin kalkmayı tavsiye ederim. Çünkü o, sizden önce yaşayan sâlihlerin adetidir; Rabbinize yakınlık (vesilesi)dir; günahlardan koruyucudur; kötülüklere kefârettir, bedenden hastalığı kovucudur.”[4]

İbn-i Hibban (R.A.)’dan rivayete göre Hz.Peygamber (S.A.V.) Efendimiz: “Her kim geceleyin uyanır, eşini de uyandırır da iki rekat namaz kılarlarsa, ALLAH Teâlâ'yı çok zikir eden erkekler ile kadınlardan yazılırlar.” ^[5] buyurmuştur.

Hak Teâlâ Hazretlerini çok zikreden erkekler ile kadınlara ise ALLAH Teâlâ'nın büyük bir mağfiret, büyük bir mükâfat hazırlamış olduğu: “ALLAH'ı çok zikreden erkekler ve kadınlar var ya! İşte ALLAH, onlar için büyük bir mağfiret ve çok büyük bir mükafat hazırlamıştır.”^[6] ayet-i kerimesiyle müjdelenmektedir.

Hz.Aişe (R.Anha) anlatıyor: “Resûlullah (S.A.V.) gece namazını hiç terketmezdi. Öyle ki hastalanacak veya ağırlık hissedecek olsa oturarak kılardı.”[7]

Muğîre İbnu Şu'be (R.A.) anlatıyor: “Resûlullah (S.A.V.) ayakları kabarıncaya kadar geceleri kalkıp namaz kılardı. Kendisine: “Allah senin geçmiş ve gelecek günahlarını affetti (niye kendini bu kadar hırpalıyorsun?)” denildi.

“Şükredici bir kul olmayayım mı?”cevabını verdi.”[8]

İşte bizler de şükreden kullardan olmaya gayret etmeliyiz. Bunu en samimi şekilde göstereceğimiz ifade ise teheccüt namazıdır. Uykunun en güzel anında sırf Allah rızası için kalkıp ibadet etmek bu şükrün ifadesidir. Kendimiz kalktığımız gibi eşimiz ve aile fertlerimizin de kalkmalarına yardımcı olmalıyız.

Ebû Hüreyre (R.A.)’den rivayete göre Resûlullah (S.A.V.) Efendimiz buyurdular ki: “Allah, geceleyin kalkıp namaz kılan ve hanımını da uyandıran, hanımı imtina ettiği takdirde yüzüne su döken kula rahmetini bol kılsın. Allah, geceleyin kalkıp namaz kılan, kocasını da uyandıran, kocası imtina edince yüzüne su döken kadına da rahmetini bol kılsın.”[9]

Teheccüt Namazının Vakti

Teheccüt namazı yatsı namazının ardından geceleyin kılınmaktadır. Hiç uyumadan kılınırsa gece namazı, bir müddet uyuduktan sonra kılınırsa, teheccüt adını alır.

Teheccüt namazının vakti yatsı namazının vaktidir. Yatsı namazının vakti ise akşamın şafağının kaybolmasından, yani akşam namazı vaktinin çıkmasından, ikinci fecrin doğmasına kadar geçen süredir. İkinci fecir (buna fecr-i sadık da denir), sabaha karşı doğu ufkunda tan yeri boyunca genişleyerek yayılan bir aydınlıktır. Bu aydınlıktan itibaren yatsı namazının vakti çıkmış, sabah namazının da vakti girmiş olur. Teheccüt namazı, ikinci fecrin doğuşuna kadar kılınabilir.

Teheccüt Namazı Kaç Rekatttır?

Teheccüt namazı iki rekattan sekiz rekata kadardır. Her iki rekatta selam verilmesi daha faziletlidir.

Teheccüt Namazına Niyet

Normal bir nafile namaza nasıl niyet ediliyorsa, teheccüt namazına aynı o şekilde niyet edilir.

Niyet attim Allah rızası için namaz kılmaya, (teheccüt namazını kılmaya)

Vitir, Teheccüt Sonuna mı Bırakılmalı?

Vitir namazı gecenin son namazı olarak teşrî kılınmıştır. Vitir namazının gecenin sonuna bırakılması müstehaptır. Ancak âlimler bu geciktirmeyi bir kayda bağlarlar: Gecenin sonunda uyanabilecekse veya bir başkası tarafından uyandırılacağından emin ise... Aksi takdirde vitrin geciktirilmesi câiz olmaz. Bu sebeple Hanefî mezhebinde, vitrin yatsının peşinden kılınması tercih edilmiştir.

Kaza Borcu Olan Teheccüt Kılabilir mi?

“Kaza namazı borcu olan kimse bu borçlarını yerine getirmeden nafile namaz kılamaz, kılsa da kabul olmaz” sözü doğru değildir.

Sünneti terk edip bunun yerine kaza namazı kılmanın, "farz borcu olan bir insan nafile ile uğraşmamalı" türünden nispeten akla yatkın bir gerekçe görülebilir. Ancak ibadetler, aklî yaklaşım ve çıkarmalarla değil, muteber kitaplarımızda belirtilen ölçüler içinde yapılır.

Bu mesele ile ilgili fetva aynen şöyledir: Geçmiş yani vaktinde kılınamamış farz namazların kazasıyla meşgul olmak, nafile namazlarla meşgul olmaktan daha evla ve daha önemlidir. Ancak farz namazlardan önce veya sonra kılınan malûm müekkede ve gayr-i müekkede sünnet namazları, kuşluk namazı, tesbih namazı ve hadis-i şeriflerde geçen diğer teheccüd, tehiyyetü'l-mescid gibi nafile namazlar müstesnadır. Bu namazlar, nafile niyetiyle; bunların dışındaki nafile namazlar ise kaza namazı niyetiyle kılınır. [10]

Namaz borcundan bir an evvel kurtulmak için, hakkında Peygamberimizin hadisi bulunmayan nafile namazların yerine kaza kılmak daha isabetli olur. Ancak, Hanefî mezhebine göre, hakkında hadis bulunan nafile namazların yerine kaza kılmak uygun değildir. Bu hususta Hanefî fıkıh kitaplarında şu hüküm yer alır:

“Kazaya kalmış namazları kılmak, nafile namaz kılmaktan çok daha ehemmiyetli ve çok daha uygundur. Fakat beş vakit namazın sünnetleri, kuşluk, tesbih, tahiyyetü’l-mescid ve evvabin namazı bundan müstesnadır. Yani bu sünnet ve nafileler kaza namazları için terk edilmezler.”[11]

Hadis-i şeriflerde geçen kuşluk, teheccüt, evvabin v.b nafile namazların yerine kaza namazı da kılmak doğru olmaz. Bu namazların sevabından mahrum olunmuş olur.

Bunların dışında, mesela bir kimse öğle namazının son sünnetinden sonra sevap kazanmak için nafile namaz kılmak isterse, eğer kaza borcu varsa bu adamın kaza namazı kılması, nafile namaz kılmasından daha evladır.

Teheccüt Namazı Niyetiyle Kaza Namazı Kılmak

Teheccüt namazı kılmak gayesiyle kalkan bir kimsenin kaza namazları var ise, nafile namaz yerine kaza namazı kılsa, teheccüt sevabı elde eder mi?

Teheccüt namazı Resûlullah (S.A.V.) Efendimizin kıldığı ve kılınmasını tavsiye ettiği nafile namazlardandır. Bu nedenle kaza namazı kılmak için teheccüt namazını feda etmek doğru olmaz. Tüm samimi niyetiyle gece uykusundan fedakârlık yapıp namaz kılma gayesiyle kalkan mümin, borcu var ise kılabildiği kadar kaza namazı kılmalı ve en az rekât ile de teheccüt namazı kılmalıdır. Unutmamalıyız ki, ahirette Kâinatın Efendisinin şefaatini umabilmemiz için bu namazlara çok ihtiyacımız olacak.